ABC Akademia


 


Baza wiedzy ABC Akademia

Wszystkie artykuły >>

Definicja zasobowo-procesowego rachunku kosztów (ZPRK)

Zasobowo-procesowy rachunek kosztów (ZPRK/RPCA) to kompleksowy, systematyczny zarządczy rachunek kosztów:

  1. integrujący założenia niemieckiego Grenzplankostenrechnung (GPK) i amerykańskiego activity based costing (ABC),

  2. przetwarzający zgodnie ze ściśle zdefiniowanymi regułami dane finansowe i niefinansowe w informacje zarządcze o kosztach zasobów, procesów oraz o kosztach i rentowności zarówno produktów, usług, jak i klientów,

  3. przedstawione w sposób wielowymiarowy

  4. z zachowaniem rozdzielczości informacji kosztowych

  5. zarówno w ujęciu kosztów rzeczywistych, jak i planowanych,

  6. niezbędnych do wsparcia decyzji krótko-, średnio- i długoterminowych na wszystkich poziomach zarządzania przedsiębiorstwem [T.M. Zieliński 2014].

Spis treści

  1. Wprowadzenie

  2. Kompleksowość i systematyczność

  3. Integracja GPK i ABC

  4. Ścisłość reguł

  5. Dane finansowe i niefinansowe

  6. Informacje zarządcze

  7. Zasoby, procesy, produkty i klienci

  8. Wielowymiarowość

  9. Rozdzielczość

  10. Koszty rzeczywiste i planowane

  11. Wsparcie decyzji

  12. Korzyści z wdrożenia ZPRK

  13. Polecana literatura

Wprowadzenie

Zasobowo procesowy rachunek kosztów (ZPRK) wpisuje się w najnowszy nurt badań nad rachunkiem kosztów, gdzie istotą jest integracja założeń niemieckiego rachunku GPK i amerykańskiego ABC w ramach jednego zasobowo-procesowego rachunku kosztów.

 

Badania nad powiązaniem tych dwóch koncepcji rachunku kosztów są dzisiaj prowadzone na świecie. Na gruncie amerykańskim próby powiązania GPK i ABC prezentowane są pod nazwą resource consumption accounting (RCA).

Na gruncie polskim badania prowadzone są przez
Tomasza M. Zielińskiego - doktora nauk ekonomicznych Uniwersytetu Ekonomicznego Poznaniu oraz firmę doradczą ABC Akademia. Zwieńczeniem badań jest wypracowanie kompleksowej koncepcji rachunku kosztów pod polską nazwą ZASOBOWO-PROCESOWY RACHUNEK KOSZTÓW (ZPRK/RPCA) - rysunek. Angielskojęzyczna nazwa dla zasobowo-procesowego rachunku kosztów to resource and process consumption accounting – RPCA. Nazwa to ma za zadanie odróżnienie tego rachunku kosztów od rachunku resource consumption accounting (RCA), który również jest próbą powiązania GPK i ABC w ramach jednego rachunku kosztów.

Zasobowo-procesowy rachunek kosztów jest kompleksową koncepcją rachunku kosztów, która dostarcza zarządzającym informacji na temat kosztów i rentowności zarówno w ujęciu:

  1. produktów, usług oraz grup produktowych, jak i

  2. klientów oraz segmentów klientów.

Zasobowo-procesowy rachunek kosztów to połączenie szczegółowej informacji o zasobach, ich kosztach i wykorzystaniu (GPK) z informacją na temat kosztów oraz efektywności działań i procesów (ABC) w sposób zapewniający przyczynowo-skutkowe rozliczanie kosztów oraz wysokie walory interpretacyjne informacji wynikowej.

Rysunek. Struktura zasobowo-procesowego rachunku kosztów

Źródło: Zieliński, T.M., 2014, rozprawa doktorska „Zasobowo-procesowy rachunek kosztów w przedsiębiorstwie, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu

Wykonana w ZPRK integracja kluczowych założeń GPK i ABC pozwala na osiągnięcie efektu synergii pod kątem zaspokojenia zróżnicowanych potrzeb wewnętrznych odbiorców informacji w ramach zarządczego rachunku kosztów. Struktura zasobowo-procesowego rachunku kosztów umożliwia spełnienie wymagań stawianych przez ustawę o rachunkowości oraz Krajowe Standardy Rachunkowości (KSR) i Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (MSSF/MSR). Przejawia się to przez zapewnienie wiarygodności i przejrzystości w wycenie produktów i usług, prawidłowe wyodrębnianie kosztów niewykorzystanych zasobów oraz odpowiednie przenoszenie poszczególnych pozycji kosztów na wynik finansowy przedsiębiorstwa.

Światowe organizacje wspierające i rekomendujące zasobowo-procesowe podejście do rachunku kosztów to:

  1. Międzynarodowa Federacja Księgowych (International Federation of Accountants – IFAC) zrzeszająca 179 organizacji członkowskich ze 130 krajów świata, obejmuje swym zasięgiem ponad 2,5 mln. Finansistów. Polskę w IFAC reprezentują: Stowarzyszenie Księgowych w Polsce  (SKWP) oraz Krajowa Izba Biegłych Rewidentów (KIBR). Więcej w dokumencie: Evaluating the Costing Journey: a Costing Levels Continuum Maturity Model, PAIB, 2009.

  2. Institute of Management Accountants (IMA) – największa na świecie organizacja controllerów i specjalistów ds. rachunkowości zarządczej (ok. 65 000 członków). Więcej w dokumencie: Conceptual Framework for Managerial Costing, MCCFTF, 2012.

  3. Consortium of Advanced Management International (CAM-I ) - międzynarodowe konsorcjum przedsiębiorstw, organizacji rządowych oraz naukowych. CAM-I rozwija koncepcje i metody zarządzania kosztami, zarządzania procesami oraz efektywnością. W latach 2001 – 2008 w ramach CAM-I pracowała Grupa Robocza: Cost Management Section RCA Interest Group.

Kompleksowość i systematyczność

Kompleksowość ZPRK oznacza, że zasobowo-procesowy rachunek kosztów obejmuje swym zakresem całość przedsiębiorstwa i stanowi podstawę do podejmowania decyzji, których celem jest zwiększanie wartości przedsiębiorstwa, a nie jego wybranej części. Systematyczność ZPRK wskazuje, że jest rachunkiem kosztów prowadzonym w przedsiębiorstwie w sposób systematyczny, co oznacza, że jest on powtarzany w regularnych okresach, np. miesięcznych. Systematyczność oznacza również powtarzalność procesu składającego się z logicznie powiązanych ze sobą działań polegających na identyfikowaniu, gromadzeniu, przetwarzaniu, prezentowaniu i interpretowaniu informacji o kosztach, efektywności i rentowności.

Integracja GPK i ABC

Integracja założeń niemieckiego Grenzplankostenrechnung (GPK) i amerykańskiego activity based costing (ABC) wykonana w ramach ZPRK ma na celu osiągnięcie efektu synergii wynikającego z połączenia szczegółowej informacji o zasobach, ich kosztach i wykorzystaniu z informacją na temat kosztów oraz efektywności działań i procesów w sposób zapewniający przyczynowo-skutkowe rozliczanie kosztów oraz wysokie walory interpretacyjne informacji wynikowej.

Ścisłość reguł

Ścisłość reguł oznacza, że zasobowo-procesowy rachunek kosztów opiera się na konkretnie zdefiniowanym zestawie zasad i założeń zarówno w zakresie wyodrębniania i charakterystyki obiektów grupowania kosztów, jak i tworzenia relacji między tymi obiektami.

Dane finansowe i niefinansowe

ZPRK opiera się nie tylko na danych finansowych, ale także na danych niefinansowych dotyczących wykorzystywanych zasobów, realizowanych procesów, sprzedawanych produktów i usług oraz obsługiwanych klientów. Dane niefinansowe leżą u podstaw rozliczeń i kalkulacji kosztów, stanowiąc jednocześnie dowód ich przyczynowo-skutkowości.

Informacje zarządcze

Wiarygodność dostarczanych informacji zarządczych uzyskiwana jest dzięki stosowaniu zasady przyczynowo-skutkowości, gwarantującej odzwierciedlenie przyczynowo-skutkowych relacji pomiędzy: zasobami, procesami, produktami, usługami i klientami przedsiębiorstwa. Podejście to podnosi walory interpretacyjne generowanych informacji zarządczych oraz stanowi dowód ich poprawności. Podstawowymi założeniami stojącymi za tworzeniem przyczynowo-skutkowych relacji są: reaktywność (responsiveness) i przypisywalność (attributability).

Zasoby, procesy, produkty i klienci

Koncentracja zarówno na zasobach, jak i procesach wynika z oparcia ZPRK na założeniach GPK i ABC, dzięki czemu dostarcza menedżerom informacji o zużyciu, kosztach wykorzystanych i niewykorzystanych zasobów organizacyjnych, istotnie uzupełniając tę informację o koszty i efektywność działań i całych procesów biznesowych. Dostarczanie informacji o kosztach i rentowność produktów, usług i klientów przejawia się poprzez określone zasady wyodrębniania finalnych i pośrednich obiektów kosztowych. Stosowanie koncepcji pośrednich obiektów kosztowych ma za zadanie zapewnić informację o kosztach istotnych do podjęcia decyzji na różnych poziomach zarządzania portfelem produktów i usług oraz portfelem klientów.

Wielowymiarowość

Wielowymiarowość ZPRK przejawia się wieloblokowym (segmentowym) i wielostopniowym układem informacji wynikowych pozwalającym na analizę kosztów w różnych przekrojach analitycznych od ogółu do szczegółu oraz analizę rentowności w ujęciu wielostopniowych marż pokrycia kosztów.

Rozdzielczość

Zasobowo-procesowy rachunek kosztów zapewnia cztery rodzaje rozdzielczości: rozdzielczość kosztów, rozdzielczość zasobów, rozdzielczość działań oraz rozdzielczość poziomów kosztów. Rozdzielczość informacji wynikowej zapewnia wysokie walory interpretacyjne informacji kosztowej, swobodę uznawania wybranych kategorii kosztowych za istotne lub nieistotne dla rozważanego scenariusza decyzyjnego oraz dostarcza dowodu stosowania zasady przyczynowo-skutkowości.

Koszty rzeczywiste i planowane

Zadaniem ZPRK jest nie tylko ocena przeszłych zdarzeń i interpretowanie odchyleń w stosunku do wcześniej przyjętego planu, ale również planowanie zdarzeń przyszłych dla celów wsparcia decyzji menedżerskich. W zależności od wariantu tego rachunku kosztów oparty jest on na kosztach rzeczywistych lub postulowanych. Zasobowo-procesowy rachunek kosztów oparty na kosztach postulowanych wykorzystuje koncepcję elastycznego budżetowania, wyznaczając poziomy kosztów standardowych oraz autoryzowanych (uzasadnionych), czyli takie, jakie powinny być poniesione dla standardowego oraz autoryzowanego poziomu działalności, zamiast odnoszenia się do sztywnych rocznych budżetów.

Wsparcie decyzji

ZPRK, będąc jednocześnie rachunkiem kosztów zmiennych i rachunkiem kosztów pełnych, stanowi podstawę do podejmowania decyzji obejmujących różne horyzonty czasowe. Rachunek ten rozpoznaje obustronną zmianę natury kosztów, jaka zachodzi w trakcie przepływów kosztów w rachunku kosztów. Dzięki stosowaniu koncepcji przypisywalności (attributability) kosztów oraz wyodrębnianiu pośrednich obiektów kosztowych, zasobowo-procesowy rachunek kosztów dostarcza informacji istotnych do podejmowania decyzji na różnych poziomach zarządzania zasobami, procesami oraz produktami, usługami i klientami przedsiębiorstwa.

Korzyści z wdrożenia ZPRK

Korzyści z wdrożenia zasobowo-procesowego rachunku kosztów to:

  1. Zwiększenie konkurencyjności i zyskowności dzięki dostępowi do kluczowych informacji zarządczych o rentowności produktów, usług i klientów bazujących na przyczynowo - skutkowym rachunku kosztów,

  2. Budowa i wzmocnienie wizerunku nowocześnie zarządzanego przedsiębiorstwa,

  3. Poprawa wykorzystania zasobów oraz unikanie ponoszenia kosztów niewykorzystanych zasobów,

  4. Zmniejszenie ryzyka „Spirali Śmierci Kosztów Stałych” wynikającej z nieuzasadnionego alokowania kosztów niewykorzystanych zasobów do produktów, usług i klientów,

  5. Wsparcie procesu ustalania cen i ofertowania klientów rzetelną informacją o kosztach i rentowności klientów oraz produktów,

  6. Uzyskanie lepszego zrozumienia elastyczności kosztowej przedsiębiorstwa poprzez dostarczenie informacji o kosztach marginalnych,

  7. Zwiększenie efektywności procesów produkcyjnych, usługowych oraz sprzedażowych,

  8. Zwiększenie świadomości kosztowej wśród szerokiego grona pracowników,

  9. Skuteczne delegowanie i podniesienie trafności decyzji w na wszystkich poziomach zarządzania,

  10. Spełnienie wymagań stawianych przez ustawę o rachunkowości oraz Krajowe Standardy Rachunkowości (KSR) i Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (MSSF/MSR). Przejawia się to przez zapewnienie wiarygodności i przejrzystości w wycenie produktów i usług, prawidłowe wyodrębnianie kosztów niewykorzystanych zasobów oraz odpowiednie przenoszenie poszczególnych pozycji kosztów na wynik finansowy przedsiębiorstwa.

Polecana literatura

  1. Burczaniuk, M., 2014, Wdrożenie zasobowo-procesowego rachunku kosztów w przedsiębiorstwie produkcyjno-handlowym SPOMLEK, Controlling - wiedza i narzędzia praktyczne, nr 35.

  2. Clinton, B.D, Cokins, G., Huntzinger, J., van der Merwe, A., Templin, K., Thomas, C., 2012, Conceptual Framework for Managerial Costing, Institute of Management Accounting Inc., Montvale, New Jersey.

  3. IFAC, 2009, Evaluating the Costing Journey: a Costing Levels Continuum Maturity Model, International Federation Of Accountants, New York.

  4. Glezman, M., Trembecka, A., Zielinski, T.M., 2014, Nowoczesny rachunek kosztów w usługach finansowych przedsiębiorstwa First Data Polska S.A. (PolCard), Controlling - wiedza i narzędzia praktyczne, nr 32.

  5. Kotula, K., 2013, Zasobowo-Procesowy Rachunek Kosztów (RCA) w Grupie Energa Obrót – case study wdrożenia, Controlling - wiedza i narzędzia praktyczne, nr 28.

  6. Rusek, B., Zieliński, T.M., 2014, Zasobowo-Procesowy Rachunek Kosztów (RPCA/RCA) w przedsiębiorstwie Lumag Sp. z o.o. (branża automotive), Zeszyty Naukowe WSG, Ekonomia 6/2014.

  7. Zieliński, T.M., 2013, Zasobowo-procesowy rachunek kosztów – więcej niż ABC, Controlling – Wiedza i Narzędzia Praktyczne, nr 28.

  8. Zieliński, T.M., 2014, rozprawa doktorska „Zasobowo-procesowy rachunek kosztów w przedsiębiorstwie, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu

  9. Grenzplankostenrechnung – Wikipedia English.

  10. Activity Based Costing - Wikipedia English, rachunek kosztów działań - Wikipedia Polska.

  11. Resource Consumption Accounting - Wikipedia English.

Autor artykułu

dr Tomasz M. Zieliński
doktor nauk ekonomicznych Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu,
prezes zarządu ABC Akademia

Prawa autorskie

Wszelkie prawa do treści umieszczanych w niniejszym artykule są zastrzeżone dla dr Tomasza M. Zielińskiego, ABC Akademia Sp. z o.o. Kopiowanie, rozpowszechnianie treści w całości lub części bez zgody autora jest zabronione. 2014-10-04.

 

  ABC Akademia

Copyright © 2014 ABC Akademia Sp.  z o.o.