ABC Akademia


 


Baza wiedzy ABC Akademia

Wszystkie artykuły >>

Ustawa o rachunkowości - koszty niewykorzystanych zasobów a ZPRK

Zasobowo-procesowy rachunek kosztów (ZPRK) umożliwia spełnienie wymagań stawianych przez ustawę o rachunkowości oraz Krajowe Standardy Rachunkowości (KSR) i Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (MSSF/MSR) Przejawia się to przez zapewnienie wiarygodności i przejrzystości w wycenie produktów i usług, prawidłowe wyodrębnianie kosztów niewykorzystanych zasobów oraz odpowiednie przenoszenie poszczególnych pozycji kosztów na wynik finansowy przedsiębiorstwa.

Spis treści

  1. Wymagania stawiane w ustawie o rachunkowości

  2. ZPRK a wymagania ustawy o rachunkowości

  3. Korzyści z wdrożenia ZPRK

  4. Polecana literatura

Wymagania stawiane w ustawie o rachunkowości

W treści ustawy o rachunkowości zawarto informację o tym, jakie koszty mogą być uwzględnione w koszcie wytworzenia produktu (Ustawa o rachunkowości – tekst jednolity z dnia 30 stycznia 2013, Dz.U. 2012 poz. 330). Odnosi się to to aspektów związanych z uwzględnianiem uzasadnionej części kosztów pośrednich i wykluczaniem kosztów niewykorzystanych zdolności produkcyjnych lub usługowych. Zapisy te wprowadzone zostały do ustawy 9 listopada 2000 roku.

 

Problemy z interpretacją przez przedsiębiorstwa zapisów ustawowych spotkały się z odpowiedzią Komitetu Standardów Rachunkowości. Odpowiedź ta pojawiła się w Stanowisku Komitetu Standardów Rachunkowości w sprawie ustalania kosztu wytworzenia dla celów bilansowej wyceny zapasów dnia 16.01.2007 (Zał. do uchwały Nr 1/07 Komitetu Standardów Rachunkowości z dnia 16 stycznia 2007 r.).

Zapisy zawarte w ustawy o rachunkowości w Art.28. Ust.3 stanowią, że:

„Koszt wytworzenia produktu obejmuje koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem oraz uzasadnioną część kosztów pośrednio związanych z wytworzeniem tego produktu. Koszty bezpośrednie obejmują wartość zużytych materiałów bezpośrednich, koszty pozyskania i przetworzenia związane bezpośrednio z produkcją i inne koszty poniesione w związku z doprowadzeniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje w dniu wyceny. Do uzasadnionej, odpowiedniej do okresu wytwarzania produktu, części kosztów pośrednich zalicza się zmienne pośrednie koszty produkcji oraz tę część stałych, pośrednich kosztów produkcji, które odpowiadają poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych. Za normalny poziom wykorzystania zdolności produkcyjnych uznaje się przeciętną, zgodną z oczekiwaniami w typowych warunkach, wielkość produkcji za daną liczbę okresów lub sezonów, przy uwzględnieniu planowych remontów. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie kosztu wytworzenia produktu, jego wyceny dokonuje się według ceny sprzedaży netto takiego samego lub podobnego produktu, pomniejszonej o przeciętnie osiągany przy sprzedaży produktów zysk brutto ze sprzedaży, a w przypadku produktu w toku – także z uwzględnieniem stopnia jego przetworzenia.
Do kosztów wytworzenia produktu nie zalicza się kosztów:
1) będących konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i strat produkcyjnych;
2) ogólnego zarządu, które nie są związane z doprowadzaniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje na dzień wyceny;
3) magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, chyba że poniesienie tych kosztów jest niezbędne w procesie produkcji;
4) kosztów sprzedaży produktów.
Koszty te wpływają na wynik finansowy okresu sprawozdawczego, w którym zostały poniesione.”

 

ZPRK a wymagania ustawy o rachunkowości

W odniesieniu do treści ustawy o rachunkowości, zasobowo-procesowy rachunek kosztów rozwiązuje problem alokowania do wytwarzanych produktów i usług „uzasadnionej” części kosztów pośrednich.

Pierwszym aspektem jest wykazanie „uzasadnionej” części kosztów pośrednich. Mechanizmy kalkulacyjne ZPRK pozwalają na śledzenie kosztów pośrednich rozpoczynając od zasobów, przez działania aż do poszczególnych produktów i usług będących przedmiotem wyceny.
Rozdzielczość informacji wynikowej, jaka zapewniona jest w ZPRK pozwala na wykazanie alokowania wyłącznie uzasadnionej części kosztów pośrednich. Oparcie rozliczeń na zasadzie przyczynowo-skutkowości, wykorzystanie koncepcji reaktywności (responsiveness) i przypisywalności (attributability) stanowi dowód poprawności wszelkich alokacji kosztów.

Drugim aspektem jest podejście do traktowania kosztów zmiennych. W tradycyjnym ujęciu rachunku kosztów przyjmuje się, że zmienność kosztów zależy od jednego lub dwóch czynników, mianowicie od wielkości produkcji lub sprzedaży. Podejście to zawęża zakres czynników zmienności kosztów, których może być w praktyce zdecydowanie więcej. Określanie zmienności kosztów w ZPRK na poziomie bezpośrednich elementów kosztowych zasobów (Centrów kosztów Zasobów), podobnie jak w GPK i RCA, dostarcza informacji o kosztach zmiennych uzależnionych od wykorzystania poszczególnych zasobów w procesach produkcyjnych i usługowych. Podejście to uznane jest przez
Międzynarodową Federację Księgowych (International Federation of Accountants – IFAC) jako dostarczające najbardziej wiarygodnych informacji o kosztach marginalnych (zmiennych). Podejście to daje zdecydowanie bardziej szczegółowy i dokładny obraz zmienności kosztów przedsiębiorstwa.

Trzecim aspektem jest wyodrębnianie kosztów niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i usługowych. Wykorzystanie koncepcji potencjału w ZPRK oraz rozdział kosztów na koszty stałe i zmienne daje pełne możliwości wyodrębniania kosztów niewykorzystanych zdolności produkcyjnych ze szczegółowością do poszczególnych zasobów oraz daje możliwość ich precyzyjnego przypisywania do produktów, grup produktowych czy wyższego poziomu zarządzania produktami przedsiębiorstwa (zgodnie z koncepcją
przypisywalności – attributability). W rezultacie, z kosztów wytwarzanych produktów lub świadczonych usług wykluczane są koszty niewykorzystanych zasobów. Zgodnie ze stanowiskiem Komitetu Standardów Rachunkowości z dnia 16.01.2007 roku w sprawie ustalania kosztu wytworzenia dla celów bilansowej wyceny zapasów, podejście polegające na wyodrębnianiu kosztów niewykorzystanych na poziomie poszczególnych zasobów, stanowi najbardziej dokładną metodę ich wyodrębniania.

Ostatnim aspektem jest nie zaliczanie do kosztów wytworzenia produktu kosztów niewykorzystanych zasobów, kosztów magazynowania i sprzedaży oraz kosztów zarządu. Koncepcja ZPRK wyklucza te pozycje kosztów z alokowania do wytwarzanych produktów i usług. Kosztami sprzedaży, zarządu oraz kosztami niewykorzystanych zasobów obciążane są Finalne Obiekty Kosztowe sprzedanych Produktów/Usług oraz Klientów. Tym samym ZPRK w pełni stosuje zasady określone w ustawie o rachunkowości. Stosowana w ZPRK koncepcja
rozdzielczości poziomów kosztów, pozwala na odrębne ujmowanie tych kosztów oraz prezentowanie ich w postaci wielopoziomowych wynikowych marż pokrycia kosztów.

Korzyści z wdrożenia ZPRK

Korzyści z wdrożenia zasobowo-procesowego rachunku kosztów to:

  1. Zwiększenie konkurencyjności i zyskowności dzięki dostępowi do kluczowych informacji zarządczych o rentowności produktów, usług i klientów bazujących na przyczynowo - skutkowym rachunku kosztów,

  2. Budowa i wzmocnienie wizerunku nowocześnie zarządzanego przedsiębiorstwa,

  3. Poprawa wykorzystania zasobów oraz unikanie ponoszenia kosztów niewykorzystanych zasobów,

  4. Zmniejszenie ryzyka „Spirali Śmierci Kosztów Stałych” wynikającej z nieuzasadnionego alokowania kosztów niewykorzystanych zasobów do produktów, usług i klientów,

  5. Wsparcie procesu ustalania cen i ofertowania klientów rzetelną informacją o kosztach i rentowności klientów oraz produktów,

  6. Uzyskanie lepszego zrozumienia elastyczności kosztowej przedsiębiorstwa poprzez dostarczenie informacji o kosztach marginalnych,

  7. Zwiększenie efektywności procesów produkcyjnych, usługowych oraz sprzedażowych,

  8. Zwiększenie świadomości kosztowej wśród szerokiego grona pracowników,

  9. Skuteczne delegowanie i podniesienie trafności decyzji w na wszystkich poziomach zarządzania,

  10. Spełnienie wymagań stawianych przez ustawę o rachunkowości oraz Krajowe Standardy Rachunkowości (KSR) i Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (MSSF/MSR). Przejawia się to przez zapewnienie wiarygodności i przejrzystości w wycenie produktów i usług, prawidłowe wyodrębnianie kosztów niewykorzystanych zasobów oraz odpowiednie przenoszenie poszczególnych pozycji kosztów na wynik finansowy przedsiębiorstwa.

Polecana literatura

  1. Burczaniuk, M., 2014, Wdrożenie zasobowo-procesowego rachunku kosztów w przedsiębiorstwie produkcyjno-handlowym SPOMLEK, Controlling - wiedza i narzędzia praktyczne, nr 35.

  2. Clinton, B.D, Cokins, G., Huntzinger, J., van der Merwe, A., Templin, K., Thomas, C., 2012, Conceptual Framework for Managerial Costing, Institute of Management Accounting Inc., Montvale, New Jersey.

  3. IFAC, 2009, Evaluating the Costing Journey: a Costing Levels Continuum Maturity Model, International Federation Of Accountants, New York.

  4. Glezman, M., Trembecka, A., Zielinski, T.M., 2014, Nowoczesny rachunek kosztów w usługach finansowych przedsiębiorstwa First Data Polska S.A. (PolCard), Controlling - wiedza i narzędzia praktyczne, nr 32.

  5. Kotula, K., 2013, Zasobowo-Procesowy Rachunek Kosztów (RCA) w Grupie Energa Obrót – case study wdrożenia, Controlling - wiedza i narzędzia praktyczne, nr 28.

  6. Rusek, B., Zieliński, T.M., 2014, Zasobowo-Procesowy Rachunek Kosztów (RPCA/RCA) w przedsiębiorstwie Lumag Sp. z o.o. (branża automotive), Zeszyty Naukowe WSG, Ekonomia 6/2014.

  7. Zieliński, T.M., 2013, Zasobowo-procesowy rachunek kosztów – więcej niż ABC, Controlling – Wiedza i Narzędzia Praktyczne, nr 28.

  8. Zieliński, T.M., 2014, rozprawa doktorska „Zasobowo-procesowy rachunek kosztów w przedsiębiorstwie, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu

  9. Grenzplankostenrechnung – Wikipedia English.

  10. Activity Based Costing - Wikipedia English, rachunek kosztów działań - Wikipedia Polska.

  11. Resource Consumption Accounting - Wikipedia English.

Autor artykułu

dr Tomasz M. Zieliński
doktor nauk ekonomicznych Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu,
prezes zarządu ABC Akademia

Prawa autorskie

Wszelkie prawa do treści umieszczanych w niniejszym artykule są zastrzeżone dla dr Tomasza M. Zielińskiego, ABC Akademia Sp. z o.o. Kopiowanie, rozpowszechnianie treści w całości lub części bez zgody autora jest zabronione. 2014-10-04.

 

  ABC Akademia

Copyright © 2014 ABC Akademia Sp.  z o.o.